MongolTolbo

Traditional Mongolian Script Font

(монголтолбо, монголсудар) хувилбар 2 "улаан үхэр" (11-18-2014)
Font Information   Дүрэм   Font Download

Characters(тэмдэгтүүд)

 ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠲᠦ ᠨᠥᠭᠦᠳ

᠀ ᠀᠋᠋ ᠀᠌᠌ ᠀᠍᠍᠍ ᠁ ᠅᠄ ᠆ ᠊᠊ ᠂ ᠃᠄᠄
᠐᠑᠒᠓᠔᠕᠖᠗᠘᠙  《》
⁉ ⁈ ⁈⁉ ⁉⁈ ⁈⁈ ⁉⁉
ᠠ ᠡᠢ ᠣ ᠤ ᠥ ᠦ ᠧ ᠨ ᠩ ᠪ ᠫ
ᠬ ᠭ ᠮ ᠯ ᠰ ᠱ ᠲ ᠳ ᠴ ᠵ ᠶ ᠷ ᠸ
ᠹ ᠺ ᠻ ᠼ ᠽ ᠾ ᠿ ᡀ ᡁ ᡂ
  
  
 




"Монгол хэлний тухай хуулийн төсөл"-өөс

ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠥᠰᠦᠯ

ᠭᠤᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠦᠯᠦᠭ᠃

ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠰᠦᠭ ᠰᠣᠩᠭᠤᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠬᠦ

7 ᠳᠤᠭᠠᠷ ᠵᠦᠢᠯ᠃ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠰᠦᠭ ᠰᠣᠩᠭᠤᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠬᠦ

7.1᠃ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢᠨ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷ ᠢᠶᠡᠨ ᠤᠳᠤᠷᠢᠳᠬᠤ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭᠠᠠ᠂ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠡᠲᠡᠭᠡᠳ ᠠᠯᠪᠠᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭ ᠢᠶᠡᠨ ᠻᠢᠷᠢᠯ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠬᠥᠲᠦᠯᠦᠨ ᠶᠠᠪᠤᠭᠤᠯᠤᠨᠠᠠ᠃

7.2᠃ ᠥᠮᠴᠢ ᠶᠢᠨ ᠪᠦᠬᠦ ᠬᠡᠯᠪᠡᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠯ ᠤᠨ ᠰᠤᠷᠭᠠᠭᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠰᠤᠷᠤᠯᠴᠠᠭᠰᠠᠳ ᠲᠤ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠵᠢᠷᠭᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠩᠭᠢ ᠠᠴᠠ ᠡᠬᠢᠯᠡᠨ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠦ ᠬᠦᠷᠲᠡᠯᠡᠡ ᠬᠤᠭᠤᠴᠠᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠲᠤᠰᠬᠠᠶᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠬᠥᠲᠦᠯᠪᠦᠷᠢ ᠪᠡᠷ ᠲᠠᠰᠤᠷᠠᠯᠲᠠ ᠦᠭᠡᠢ ᠵᠢᠭᠠᠨᠠᠠ᠃

7.3᠃ ᠶᠡᠬᠡ᠂ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠰᠤᠷᠭᠠᠭᠤᠯᠢ ᠳᠤ ᠡᠯᠰᠡᠭᠴᠢᠳ ᠡᠴᠡ ᠠᠪᠬᠤ ᠡᠯᠰᠡᠯᠲᠡ ᠶᠢᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠢᠯᠭᠠᠯᠲᠠ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢᠨ ᠠᠯᠪᠠᠨ ᠳᠤ ᠠᠩᠬᠠᠠ ᠣᠷᠤᠬᠤ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠡᠴᠡ ᠠᠪᠬᠤ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠰᠢᠯᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶᠢᠨ ᠠᠭᠤᠯᠭᠠᠠ ᠶᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠦ ᠨᠢᠭᠡ ᠡᠴᠡ ᠳᠣᠭᠤᠭᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠡᠰᠡᠭ ᠨᠢ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠮᠡᠳᠡᠯᠭᠡ ᠶᠢ ᠦᠨᠡᠯᠡᠬᠦ ᠳᠦ ᠴᠢᠭᠯᠡᠨᠡᠡ᠃

7.4᠃ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠷᠦᠭᠬᠡᠶᠢᠯᠡᠭᠴᠢ᠂ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤᠨ ᠳᠠᠷᠤᠭᠠᠠ᠂ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠠᠴᠠ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠠᠳᠠᠯᠢ ᠲᠦᠪᠰᠢᠨ ᠦ ᠠᠯᠪᠠᠨ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠯᠲᠠᠨ ᠳᠤ ᠢᠯᠡᠭᠡᠬᠦ ᠠᠯᠪᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ᠂ ᠵᠠᠬᠢᠳᠠᠯ ᠢ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠦᠢᠯᠡᠳᠴᠦ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠬᠡᠯᠡ ᠪᠡᠷ ᠬᠢ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠠ ᠶᠢ ᠬᠠᠪᠰᠤᠷᠭᠠᠨᠠᠠ᠃

7.5᠃ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠦ ᠦᠨᠡᠮᠯᠡᠬᠦ᠂ ᠲᠥᠷᠦᠭᠰᠡᠨ ᠦ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠭᠡᠷᠯᠡᠯᠲᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠷᠡᠴᠢᠯᠡᠭᠡ᠂ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠯ ᠤᠨ ᠪᠠᠷᠢᠮᠲᠠ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠲᠦ ᠻᠢᠷᠢᠯ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠳᠠᠪᠬᠤᠷ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠨᠡᠡ᠃

ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠪᠦᠯᠦᠭ᠃

ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠵᠥᠪ ᠪᠢᠴᠢᠬᠦ ᠳᠦᠷᠢᠮ᠂ ᠲᠣᠯᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ

8 ᠳᠤᠭᠠᠷ ᠵᠦᠢᠯ᠃ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠵᠥᠪ ᠪᠢᠴᠢᠬᠦ ᠳᠦᠷᠢᠮ᠂ ᠲᠣᠯᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ

8.1᠃ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠬᠡᠮᠵᠢᠶᠡᠨ ᠳᠦ ᠻᠢᠷᠢᠯ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠵᠥᠪ ᠪᠢᠴᠢᠬᠦ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠮᠡᠯ ᠳᠦᠷᠢᠮ ᠲᠡᠢ ᠪᠠᠶᠢᠬᠤ ᠪᠥᠭᠡᠳ ᠢᠷᠭᠡᠨ᠂ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠡᠲᠡᠭᠡᠳ ᠤᠭ ᠳᠦᠷᠢᠮ ᠢ ᠳᠠᠭᠠᠵᠤ ᠮᠥᠷᠳᠡᠨᠡᠡ᠃

8.2᠃ ᠻᠢᠷᠢᠯ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠵᠥᠪ ᠪᠢᠴᠢᠬᠦ ᠳᠦᠷᠢᠮ᠂ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠥᠭᠡᠷᠡᠴᠢᠯᠡᠯᠲᠡ ᠶᠢ ᠡᠨᠡ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ 22.1 ᠳᠦ ᠵᠢᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠡᠷᠬᠡ ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭᠠᠠ ᠪᠠᠲᠤᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢᠶᠠᠷ ᠬᠦᠴᠦᠨ ᠲᠡᠭᠦᠯᠳᠡᠷ ᠪᠣᠯᠤᠨᠠᠠ᠃

8.3᠃ ᠻᠢᠷᠢᠯ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠵᠥᠪ ᠪᠢᠴᠢᠬᠦ ᠳᠦᠷᠢᠮ ᠢ ᠪᠠᠷᠢᠮᠲᠠᠯᠠᠨ ᠵᠣᠬᠢᠶᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠣᠯᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠡᠨᠡ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ 22.1 ᠳᠦ ᠵᠢᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠡᠷᠬᠡ ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠰᠤᠳᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭᠠᠠ ᠬᠢᠨᠠᠵᠤ᠂ 21.1 ᠳᠦ ᠵᠢᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠡᠷᠬᠡ ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭᠠᠠ ᠪᠠᠲᠤᠯᠠᠨᠠᠠ᠃

ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠥᠰᠦᠯ ᠡᠴᠡ



Анагаах ухааны хэрэглээнд

ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠬᠣᠲᠠ ᠶᠢᠨ ᠤᠮᠳᠠᠨ ᠤ ᠤᠰᠤᠨ ᠳᠠᠬᠢ ᠭᠠᠯᠣᠭᠧᠨᠵᠢᠭᠰᠡᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠯ ᠦᠳ ᠢ ᠮᠠᠲᠧᠮᠠᠲ᠋᠋ᠢᠭ ᠵᠠᠭᠪᠤᠷᠴᠢᠯᠠᠯ ᠤᠨ ᠠᠷᠭᠠᠠ ᠪᠠᠷ ᠲᠣᠭᠠᠴᠠᠬᠤ ᠨᠢ

᠁ ᠰᠤᠳᠤᠯᠤᠭᠠᠴᠢᠳ ᠤᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢᠶᠠᠷ ᠤᠰᠤᠨ ᠤ ᠬᠠᠯᠳᠠᠪᠤᠷᠢ ᠦᠭᠡᠶᠢᠳᠬᠡᠯ ᠦᠨ ᠳ᠋᠋ᠦᠩ ᠳᠦ ᠡᠭᠦᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠨᠡᠭᠦᠷᠡᠰᠦ ᠤᠰᠤᠲᠥᠷᠦᠭᠴᠢ ᠶᠢᠨ ᠾᠯᠣᠷᠲᠤ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠯ ᠦᠳ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠮᠧᠲᠠᠨ ᠤ ᠤᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯ ᠳᠠᠬᠢ 3 ᠭᠠᠯᠣᠭᠧᠨᠲᠦ ᠮᠧᠲᠠᠨ᠂ ᠾᠯᠣᠷᠹᠣᠷᠮ᠂ 2 ᠪᠷᠣᠮᠲᠤ ᠾᠯᠣᠷᠮᠧᠲᠠᠨ᠂ ᠪᠷᠣᠮᠳᠢᠾᠯᠣᠷ ᠮᠧᠲᠠᠨ᠂ 3 ᠪᠷᠣᠮᠮᠧᠲᠠᠨ ᠭᠡᠬᠦ ᠮᠡᠲᠦ 40 ᠭᠠᠷᠤᠢ ᠪᠣᠳᠠᠰ ᠤᠳ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠭ ᠤᠨ 28 ᠨᠢ ᠮᠦᠲ᠋᠋ᠠᠭᠧᠨ ᠪᠠ ᠻᠠᠨ᠋ᠼᠧᠷᠣᠭᠧᠨ ᠦᠢᠯᠡᠴᠢᠯᠡᠭᠡ ᠲᠡᠢ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠨᠢ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠭᠳᠠᠭᠠᠳ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠠ (2, 9, 10)᠁

᠁ 3 ᠭᠠᠯᠣᠭᠧᠨᠲᠦ ᠮᠧᠲᠠᠨ (THMs) EPA 524.2᠂ ᠭᠠᠯᠣᠭᠧᠨᠲᠦ ᠴᠤᠤ ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠴᠢᠯ ᠦᠳ (HAAs) EPA 552.1᠂ HANs EPA 551.1 ᠠᠷᠭᠠᠠ ᠪᠠᠷ ᠬᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠾᠷᠣᠮᠠᠲ᠋᠋ᠣᠭᠷᠠᠹᠢ ᠪᠠᠷ ᠲᠤᠰ ᠲᠤᠰ ᠲᠣᠳᠤᠷᠬᠠᠶᠢᠯᠠᠪᠠ (12.13)᠁

᠁ ᠤᠮᠳᠠᠨ ᠤ ᠤᠰᠤᠨ ᠳᠠᠬᠢ Mg+2ᠪᠠ NO3-N ᠠᠭᠤᠯᠤᠮᠵᠢ ᠨᠢ ᠨᠡᠶᠢᠲᠡ ᠣᠷᠭᠠᠨᠢᠭ ᠨᠡᠭᠦᠷᠡᠰᠦᠲᠥᠷᠦᠭᠴᠢ (HOH) ᠡᠭᠦᠰᠦᠯᠲᠡ ᠪᠤᠶᠤ ᠬᠡᠮᠵᠢᠶᠡᠡ ᠲᠡᠢ ᠰᠢᠭᠤᠳ ᠬᠦᠴᠦᠲᠡᠢ ᠬᠠᠮᠢᠶᠠᠷᠤᠯᠲᠠᠢ (r=0.83, 074) ᠬᠠᠷᠢᠨ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠯᠢᠭ ᠪᠠ TOC ᠬᠣᠭᠤᠷᠤᠨᠳᠤ ᠰᠢᠭᠤᠳ ᠳᠤᠮᠳᠠ ᠵᠡᠷᠭᠡ ᠶᠢᠨ (r=0.67) ᠬᠠᠮᠢᠶᠠᠷᠤᠯᠲᠠᠢ ᠪᠠᠶᠢᠪᠠ᠃ ᠬᠠᠷᠢᠨ TOC ᠻᠣᠨ᠋ᠼᠧᠨ᠋ᠲᠷᠠᠼᠢ ᠨᠢ Ca+2 ᠪᠠ SO42 ᠠᠭᠤᠯᠤᠮᠵᠢ ᠲᠠᠢ ᠬᠠᠮᠢᠶᠠᠷᠤᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠠᠶᠢᠪᠠ᠃ ᠤᠰᠤᠨ ᠤ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠯᠢᠭ᠂ ᠬᠦᠴᠢᠯᠯᠢᠭ᠂ ᠤᠰᠤᠨ ᠳᠤ ᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠳᠠᠵᠤ ᠪᠤᠢ Mg+2ᠬᠡᠮᠵᠢᠶᠡᠡ ᠨᠢ ᠤᠰᠤᠨ ᠳᠠᠬᠢ TOC ᠬᠡᠮᠵᠢᠶᠡᠡ ᠲᠡᠢ ᠰᠢᠭᠤᠳ ᠤᠶᠠᠯᠳᠤᠭᠠᠠ ᠲᠠᠢ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠭ ᠨᠢ ᠰᠤᠳᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠳ᠋᠋ᠦᠩ ᠡᠴᠡ ᠠᠵᠢᠭᠯᠠᠭᠳᠠᠯᠠᠠ᠁

᠁ ᠫᠧᠨᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠳᠦ ᠬᠡᠲᠦ ᠳᠠᠰᠬᠤ ᠭᠣᠣᠯ ᠰᠢᠯᠲᠠᠭᠠᠨ ᠨᠢ β᠆ᠯᠠᠻᠲᠠᠮᠠᠽ ᠢᠯᠭᠠᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠲᠠᠢ ᠬᠣᠯᠪᠤᠭᠠᠲᠠᠢ ᠤᠴᠢᠷ ᠡᠨᠡ ᠡᠰᠬᠡᠭ ᠲᠦ ᠲᠡᠰᠪᠦᠷᠢᠲᠡᠢ ᠠᠨ᠋᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋᠋ᠢᠻ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠯᠯᠢᠨ᠂ ᠮᠧᠲᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠢ ᠡᠮᠴᠢᠯᠡᠭᠡᠨ ᠳᠦ ᠥᠷᠭᠡᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠳᠡᠭ᠃ ᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠯᠯᠢᠨ᠂ ᠮᠧᠲᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠳᠦ ᠳᠠᠰᠬᠤ ᠨᠢ ᠫᠧᠨᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠬᠣᠯᠪᠤᠬᠤ ᠤᠭᠤᠷᠠᠭ ᠤᠨ ᠥᠭᠡᠷᠡᠴᠢᠯᠡᠯᠲᠡ ᠲᠡᠢ ᠬᠣᠯᠪᠤᠭᠠᠲᠠᠢ (4, 5, 6)᠃ ᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠮᠧᠲᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠦ ᠠᠯᠢᠨ ᠢᠶᠠᠷ ᠨᠢ ᠴᠤ ᠠᠨ᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋ᠢᠻ ᠲᠤ ᠳᠠᠰᠬᠤ ᠶᠢ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠬᠤ ᠪᠣᠯᠤᠮᠵᠢᠲᠠᠢ᠃ ᠲᠣᠭᠲᠠᠪᠤᠷᠢᠵᠢᠯ ᠰᠠᠶᠢᠲᠠᠢ ᠪᠠᠷ ᠨᠢ ᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠯᠯᠢᠨ ᠢ ᠯᠠᠪᠣᠷᠠᠲ᠋ᠣᠷᠢ ᠳᠤ ᠲᠦᠭᠡᠮᠡᠯ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠳᠡᠭ᠃ ᠬᠤᠪᠢᠰᠤᠭᠰᠠᠨ ᠤᠭᠤᠷᠠᠭ ᠤᠨ ᠨᠡᠶᠢᠯᠢᠭ ᠢ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠴᠠᠬᠤ ᠭᠧᠨ ᠢ ᠫᠣᠯᠢᠮᠧᠷᠠᠽ ᠤᠨ ᠭᠢᠨᠵᠢᠨ ᠤᠷᠪᠠᠯ ᠢᠶᠠᠷ ᠣᠯᠠᠰᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠳᠤ ᠵᠢᠷᠭᠤᠭᠠᠨ ᠠᠯᠲᠠᠯᠢᠭ ᠰᠲᠠᠹᠢᠯᠣᠻᠣᠻᠻ᠂ ᠻᠣᠸᠠᠭᠦ᠋ᠯᠠᠽ ᠰᠥᠷᠭᠦ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠰᠲᠠᠹᠢᠯᠣᠻᠣᠻᠻ ᠡᠨᠡ ᠭᠧᠨ ᠢ ᠠᠭᠤᠯᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠭᠠᠠ ᠶᠢ (8.6%) ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠪᠠ (ᠵᠢᠷᠤᠭ 1)᠃ ᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠠᠭᠠᠷᠲᠤ ᠠᠨ᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋ᠢᠻ ᠢ ᠰᠢᠩᠭᠡᠷᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠮᠡᠳᠡᠷᠡᠮᠵᠢ ᠶᠢ ᠲᠣᠳᠤᠷᠬᠠᠶᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠦᠩ ᠲᠡᠢ ᠬᠠᠷᠢᠴᠠᠭᠤᠯᠪᠠᠯ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠠᠯᠲᠠᠯᠢᠭ᠂ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠻᠣᠸᠠᠭᠦ᠋ᠯᠠᠽ ᠰᠥᠷᠭᠦ ᠰᠲᠠᠹᠢᠯᠣᠻᠣᠻᠻ ᠳᠠᠰᠤᠭᠰᠠᠨ ᠰᠢᠯᠭᠠᠭᠤᠷ ᠲᠤ ᠬᠠᠮᠤᠷᠤᠭᠳᠠᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠭᠰᠠᠨ᠃ ᠥᠭᠡᠷᠡᠡ ᠪᠡᠷ ᠬᠡᠯᠡᠪᠡᠯ ᠤᠭ ᠭᠧᠨ ᠢ ᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠨᠢᠶᠠᠨ ᠪᠣᠯᠭᠠᠨ ᠠᠨ᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋ᠢᠻ ᠲᠤ ᠲᠡᠰᠪᠦᠷᠢᠵᠢᠭᠡᠳᠦᠢ ᠡᠴᠡ ᠭᠠᠳᠠᠨᠠᠠ ᠳᠠᠰᠤᠯ ᠤᠨ ᠭᠧᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠴᠦ ᠲᠡᠰᠪᠦᠷᠢᠵᠢᠭᠰᠡᠨ ᠨᠢᠶᠠᠨ ᠢᠯᠡᠷᠡᠵᠦ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠠ᠃

ᠬᠦᠰᠦᠨᠦᠭᠲᠦ 1᠃ᠰᠲᠠᠹᠢᠯᠣᠻᠣᠻᠻ ᠠᠨ᠋᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋᠋ᠢᠻ ᠢ ᠮᠡᠳᠡᠷᠡᠬᠦ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠯ

ᠠᠨ᠋᠋ᠲᠢᠪᠢᠣᠲ᠋᠋ᠢᠻ᠄ ᠫᠧᠨᠢᠼᠢᠯᠯᠢᠨ᠂ ᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠯᠯᠢᠨ᠂ ᠲᠧᠲᠷᠠᠼᠢᠻᠯᠢᠨ᠂ ᠡᠷᠢᠲ᠋ᠷᠣᠮᠢᠼᠢᠨ᠂ ᠭᠧᠨ᠋᠋ᠲᠠᠮᠢᠼᠢᠨ᠂ ᠼᠢᠫᠷᠣᠹᠯᠣᠻᠰᠠᠼᠢᠨ

《ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠤᠨ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ》 ᠰᠡᠳᠬᠦᠯ ᠡᠴᠡ



Монгол хэлний толиноос

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡᠨ ᠦ ᠲᠣᠯᠢ ᠡᠴᠡ

ᠬᠡᠷᠳ᠋ ᠆ хэрд 〈ᠲᠡᠢᠢ‍〉 (1) ᠬᠠᠲᠠᠭᠤ ᠪᠣᠳᠠᠰ ᠤᠨ ᠬᠥᠳᠡᠯᠦᠯ ᠪᠣᠶᠤ ᠱᠦᠷᠭᠦᠯᠳᠡ ᠡᠴᠡ ᠭᠠᠷᠬᠤ ᠳᠠᠭᠤ ᠴᠢᠮᠡᠭᠡ ᠄ 〜 ᠬᠠᠷᠳ᠋ ᠳᠠᠭᠤᠨ ᠭᠠᠷᠬᠤ᠂ ᠢᠮᠠᠭᠠᠨ ᠠᠷᠠᠰᠤᠨ ᠳᠡᠪᠡᠯ ᠨᠢ 〜 ᠬᠡᠷᠳ᠋ ᠲᠣᠣᠭᠠᠷᠬᠤ᠂ 〜 ᠬᠡᠷᠳ᠋ ᠵᠠᠵᠢᠯᠬᠤ᠃ (2) ᠦᠭᠡ ᠳᠠᠭᠤᠨ ᠤ ᠪᠥᠳᠦᠭᠦᠯᠢᠭ ᠰᠢᠷᠦᠬᠦᠨ᠃ 【ᠢ‍ 】 ᠬᠡᠷ᠄ ᠬᠡᠷ‍ + ‍ᠳ᠋

ᠬᠠᠩᠭᠢᠶᠠᠯ ᠆ хангиал 〈ᠳᠡᠮ‍〉 (1) ᠪᠡᠢᠠᠠ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠯ ᠨᠠᠷᠢᠠᠬᠠᠨ ᠭᠣᠸᠠᠯᠢᠭ᠂ ᠭᠣᠪᠢ ᠥᠨᠳᠦᠷᠬᠡᠨ᠄ 〜 ᠲᠡᠭᠰᠢᠭᠡᠨ ᠪᠡᠢᠠᠠ᠃ (2) ᠬᠡᠳᠤ ᠡᠴᠡᠩᠬᠡᠷ ᠨᠠᠷᠢᠨ᠂ ᠳᠣᠷᠣᠢ ᠪᠠᠭᠤᠷᠠᠢ᠄ 〜 ᠲᠠᠩᠬᠢᠶᠠᠯ ᠪᠡᠢᠡᠡ ᠲᠡᠢ᠃【ᠡ‍】 ᠬᠦᠳᠡᠷᠯᠢᠭ

ᠲᠡᠶᠢᠷᠡᠩ ᠆ тийрэн 〈ᠨᠡ‍〉 (1) ᠮᠣᠬᠤᠷ ᠪᠢᠰᠢᠷᠡᠯᠲᠡᠨ ᠤ ᠦᠭᠦᠯᠡᠳᠡᠭ ᠥᠭᠦᠭᠰᠡᠨ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦ ᠰᠦᠨᠡᠰᠦ᠂ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠵᠦᠶᠯ ᠤᠨ ᠬᠤᠳᠠᠯ ᠬᠠᠭᠤᠷᠮᠠᠭ᠂ ᠬᠡᠢ ᠬᠣᠭᠣᠰᠣᠨ ᠶᠠᠭᠤᠮᠠᠠ᠄ ᠠᠳᠠ ᠴᠢᠳᠭᠥᠷ ᠠᠯᠪᠢᠨ 〜 ᠂ 〜 ᠣᠷᠣᠰᠢᠬᠤ᠃ (2) ᠮᠠᠭᠤ ᠡᠳᠡᠭᠡᠳ ᠪᠤᠶᠤ ᠮᠠᠭᠤ ᠭᠡᠵᠤ ᠦᠵᠡᠭᠳᠡᠭᠰᠡᠨ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠢ ᠬᠠᠷᠢᠶᠠᠭᠰᠠᠨ ᠨᠡᠷᠡᠶᠢᠳᠦᠯ᠄ ᠮᠠᠭᠤ 〜᠃ ◆ ᠲᠡᠮᠦ ᠶᠢᠨ ᠡᠭᠦᠳᠡᠨ ᠦ ᠲᠡᠶᠢᠷᠡᠩ ᠳᠦ᠂ ᠲᠠᠮᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠬᠡᠷᠡᠭ ᠰᠠᠪᠠᠭᠠᠠ ᠦᠭᠡᠢ᠃ 【ᠣ‍】 ᠴᠢᠳᠭᠦᠷ᠂ ᠠᠳᠠ

ᠪᠦᠯᠦᠨᠴᠢᠷ ᠆ бүлэнцэр 〈ᠨᠡ‍〉 ᠪᠦᠯᠦ ᠠᠬᠠᠠ ᠡᠭᠴᠢ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠢᠨ ᠬᠡᠬᠦᠳ ᠦᠨ ᠬᠣᠭᠣᠷᠣᠨᠳᠣᠬᠢ ᠳᠠᠭᠤᠳᠠᠯᠭᠠᠠ᠄ 〜 ᠬᠡᠦᠬᠡᠳ ᠂ 〜 ᠡᠭᠡᠴᠢ᠃ 【ᠢ‍】 ᠪᠦᠯᠦ᠄ ᠪᠦᠯᠦ‍ + ᠊‍ᠡᠴᠢᠷ

ᠳ᠋ᠢᠭᠳᠡ᠆дигд 〈ᠨᠡ‍〉 ᠨᠠᠪᠴᠢ ᠨᠢ ᠥᠨᠳᠡᠬᠡ ᠰᠢᠭ ᠣᠷᠳᠣᠯᠵᠢᠨ ᠳᠥᠭᠦᠷᠢᠭ ᠬᠡᠯᠪᠡᠷᠢᠲᠡᠢ᠂ ᠬᠦᠨ ᠬᠦᠷᠡᠩ ᠥᠩᠭᠡᠲᠦ ᠬᠣᠩᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ ᠴᠡᠴᠡᠭ ᠲᠡᠢ᠂ ᠪᠣᠯᠴᠢᠷᠬᠠᠢ ᠢᠨ ᠬᠣᠪᠢᠯ ᠤᠨ ᠬᠥᠪᠡᠬᠡ ᠳᠠᠬᠢ ᠥᠰᠦ ᠨᠢ ᠬᠢᠯᠦᠬᠡᠷ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠵᠦᠶᠢᠯ ᠦᠨ ᠡᠪᠡᠰᠦᠯᠢᠭ ᠣᠷᠭᠣᠮᠣᠯ᠂ ᠡᠮ ᠳᠦ ᠣᠷᠣᠨᠠᠠ᠃

Тусгай тэмдэгтүүд



Эгшиг тусгаарлагч:


MVS - Mongolian Vowel Separator: Үгийн төгсгөлд орхиц "А" болон "Э" эгшгийг гаргах зориулалттай тусгай тэмдэгт.

ᠯᠠᠪᠲᠠᠶᠢᠶᠠᠠ = ᠯᠠᠪᠲᠠᠶᠢᠶ᠎ + MVS + ‍ᠠ᠋
ᠰᠠᠯᠭ᠎ᠠ = ᠰᠠᠯᠭ + MVS + ‍ᠠ᠋
ᠲᠠᠯ᠎ᠠ = ᠲᠠᠯ + MVS + ‍ᠠ᠋
ᠥᠢ᠎ᠡ = ᠥᠢ + MVS + ᠡ
ᠪᠣᠯᠤᠨ᠎ᠠ = ᠪᠣᠯᠤᠨ + MVS + ‍ᠠ᠋
ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ = ᠳᠡᠭᠡᠷ + MVS + ᠡ
ᠪᠡᠷᠢᠢ᠎ᠡ = ᠪᠡᠷᠢᠢ + MVS + ‍ᠠ᠋
ᠨᠡᠷᠡᠡ = ᠢᠡᠷ + MVS + ᠡ
ᠬᠠᠰ᠎ᠠ = ᠬᠠᠰ + MVS + ‍ᠠ᠋

1-р хувилбар сонгогч


FVS1 - Variation Selector 1 буюу 1-р хувилбар сонгогч: 1-р хувилбар сонгогчоор үсгийн бусад хэлбэрийг гаргана. Ихэнхдээ гадаад үгийг бичихэд энэ тэмдэгтийг ашигладаг. Үсэг + FVS1

ᠸᠢᠷᠦ᠋᠋ᠰ = ᠸ‍ᠢᠷᠦ᠊‍ + FVS1 + ᠋‍ᠰ
‍ᠠ᠋᠋ = zwj + ᠠ + FVS1
ᠬ᠋᠋ = ᠬ + FVS1
ᠭ᠋᠋ = ᠭ + FVS1
ᠨ᠋᠋ = ᠨ + FVS1
‍‍ᠳ᠋᠋ = ‍ᠳ + FVS1
‍ᠲ᠋᠋᠊᠊᠊᠊ = zwj + ᠲ + FVS1 + ᠊᠊᠊᠊᠊᠊᠊᠊

Нуруу буюу ZWJ


Нуруу - Үсгийн тусгаар хэлбэрийг гаргах, нуруу
уртасгах, хялбаршуулсан бичлэг хийхэд ашиглана.
Нуруу нь монгол бичгийн UNICODE тэмдэгт юм.

᠊ᠭ᠊ = нуруу + ᠭ + нуруу
᠊ᠭ᠋᠋᠊ = нуруу + ᠭ + FVS1 + нуруу
᠊ᠭ᠌᠌᠊ = нуруу + ᠭ + FVS2+ нуруу ‍
᠊ᠭ = ᠊᠊ + ᠭ
᠊᠊ᠭ᠋᠋ = ᠊᠊ + ᠭ + FVS1
᠊ᠭ᠌᠌  = ᠊᠊ + ᠭ + FVS2
‍ᠨ᠋᠋ = ZWJ + ᠨ + FVS11
‍ᠦ᠋᠋᠊ = ZWJ + ᠦ + FVS11 + нуруу
‍ᠣ᠊ = ZWJ + ᠣ + нуруу᠋

Зайгүй холбогч


ZWJ - Zero Width Joiner: Зайгүй холбогч нь үсгийн тусгаар хэлбэрийг гаргахад ашиглана. Өөрөөр хэлбэл, хэвлэгддэггүй нуруу юм. Word2007-д үсгийн дараа орсон ZWJ ажиллахгүй байгааг анхаар.

ᠠ‍ = ᠠ + ZWJ
ᠢ‍ = ᠢ + ZWJ
‍ᠠ = ZWJ + ᠠ 
‍ᠢ = ZWJ + ᠢ
‍ᠭ = ZWJ + ᠭ
‍ᠬ = ZWJ + ᠬ
‍ᠣ = ZWJ + ‌ᠣ
‍ᠰ = ZWJ + ᠰ
‍‍ᠭ᠊ = ZWJ + ᠭ + ZWJ
‍ᠭ᠋᠋᠊ = ZWJ + ᠭ + FVS1 + ZWJ
‍ᠭ᠌᠌᠊ = ZWJ + ᠭ + FVS2 + ZWJ

Гарын драйверын тухай



Гарын драйверын тухай дэлгэрүүлж сайн уншихыг хүсвэл энэ холбоосоор орж уншвал монгол бичгээр анхлан бичиж эхэлж байгаа хүмүүст дэлгэрэнгүй ойлголт өгөх болно,
  • CJK (ChineseJapaneseKorean) тэмдэгтүүд нь толь бичиг, лавлах, ном, сэтгүүл, хэвлэлд хэрэглэдэг, босоо загварын монгол бичигт нэн тохиромжтой, тусгай зориулалттай тэмдэгтүүд учир уг фонтод оруулж өгсөн болно. Иймээс эдгээр тэмдэгтийг гарын драйверт орууллаа.
  • Сургалтын материал, шинжлэх ухааны баримт, материалтай ажиллахад дөхүү талыг бодолцон гарын драйверыг солих илүү үйлдэл хийхгүй байхаар математик 4 аргын үйлдэл, ойр хэрэглэдэг ()<>$%.,:;/-+= тэмдэгтүүдийг тогтоож санахад хялбараар байрлуулсан болно.
  • Эгшиг тусгаарлагч "MVS", дагавар нөхцөлийн өмнө ордог тасрахгүй богино зай "NNBSP", их энхлэг "НГ" зэрэг тэмдэгтийн товчлуурт дарагдах тохиолдол харьцангуй их учир шифтгүй товчлуурт шилжүүлэв.
  • : болон ; тэмдэгтийг бусад тэмдэгтийн дарааллаар сэтгэл хөдлөл илэрхийлэх тэмдэгтийг гаргах зориулалттай гарын драйверт оруулж өгөв. Цаашид нэмэлт тэмдэгтүүдийг фонтод оруулах болно.
Давуу тал:
  • Шифт товчны дарагдах давтамж багассанаар бичих хурд нэмэгдэнэ.
  • Математикийн үйлдэл бичихэд нэн хялбар, түвэг багатай, гарын драйвер солих шаардлагагүй.
  • Латин болон кирил гарын драйверын тусгай тэмдэгтийн байрлал нь тогтооход хялбар ижил байхаар боломжийн эрэл хийв.

Кирил байрлалтай гарын драйвер.


...


  Татах Гарын драйвер (виндовс үйлдлийн систем)




Латин байрлалтай гарын драйвер.


...


  Татах Гарын драйвер (Виндовс үйлдлийн систем)

Санал


Монгол бичгийн стандартын олон улсын "the Unicode Standart Version 6.3" баримт бичгийг сонирхуулъя. Энэ баримт бичигт "180Е" кодтой "MVS" (Mоngolian Vowel Separator) тэмдэгт бий. Энэ тэмдэгт нь үгийн төгсгөлд орхиц болж ордог “А” болон “Э” эгшгийг нөгөө хувилбар болох сүүлнээс ялган харуулах үүрэгтэй. Доор жагсаасан үгсийг анхааралтай ажиглана уу!! Жагсаалтад эгшиг тусгаарлагч (MVS)-ийг хэрхэн ашиглахыг үзүүлэв.


Responsive image

Монгол бичгээр бичиж байгаа монгол үгэнд дараалан орсон “А” болон “Э” эгшиг бичдэггүй. Доор жагсаасан үгэнд урт “А”, “Э”-н хувилбарыг ашиглан орхиц гаргаж үзүүлэв. Цэнхрээр тэмдэглэсэн эхний “А”, “Э” нь эгшиг тусгаарлагчийн үүрэг гүйцэтгэгч гэж ойлгогдохоор харагдаж байна. Ингэхээр эгшиг тусгаарлагч ашиглахгүй монгол бичгээрээ бичих бүрэн боломжтой гэсэн үг. Энэ аргаар 100 хувь алдаагүй бичиж болохыг шалгасан болно.


САНАЛ БОЛГОХ НЬ

Эгшиг тусгаарлагч ашиглахгүй бичих боломжтой монгол бичгийн фонт бүтээцгээе!



Responsive image

Эндээс дүгнэлт хийгээд бид дараах саналыг дэвшүүлж байна. Тухайн үгийн төгсгөлийг “г-a/х-a”, “н-a/н-э”-г доор жагсаалтад харуулснаар сүүлээр төгсгөж, орхицыг дүрслэхдээ төгсгөлийн “a” буюу “э” эгшгийг давтан оруулж шийдвэрлэх боломжтой. Жишээлбэл: “бaгa”, “aгa”, “гaнa” гэж бичихэд доор жагсаалтаар, “бaгaa”, “aгaa”, “гaнaa” гэж бичихэд орхицтой хэлбэр дээрх жагсаалтын дүрмээр харуулна.


Responsive image

Давуу тал


  • "MVS" товчлуур гарын драйвераас чөлөөлөгдсөнөөр нэмэлт ашигтай байрлалд өөр тэмдэгт хуваарилагдах боломж бүрдэнэ.
  • Цахим орчинд монгол бичгээр эхлэн бичигч хүнд орхиц бичих дүрэм нь хялбар ойлгомжтой болно.
  • "MVS" товчлуурт хуваарилагдах хурууны шилжилтгүй болж, товч хайх "тархины гацаа" багасна. Хурдан бичихэд ихэд түлхэц болох нь дамжиггүй.
  • Эгшиг тусгаарлагчаас шалтгаалан үүдэн гарах программ хангамжийн хүндрэл үгүй болно. Chrome хөтчийн 28, 29 дэх хувилбаруудад эгшиг тусгаарлагч ажилладаггүй байсныг та бүхэн санаж байгаа. Unicode Security Guide-ийн тухай эндээс уншина уу.

Эцэст нь


Бид одоогоор эгшиг тусгаарлагч тэмдэгтийг монгол бичгийн стандарт ашиглан хэрэглэж байгаа. Стандарт гэдэг үгийг хялбар, хамгийн оновчтой, өндөр ур чадвартай (технологи), хямд шийдэл гэж "орчуулж" болно. Стандартыг шинэчилнэ гэдэг их эр зориг шаардсан ажил. Миний бодлоор галт тэрэг (МОНГОЛ ХЭЛНИЙ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСӨЛ) хөдлөх арай болоогүй байна. Ашгүй Засгийн газрын "хойрго" байдал монгол бичгийн стандартад жаахан ч гэсэн шинэчлэл авчрахад боломж олгож байна гэж үзэв. Хэрвээ та бүхэн ойлгож дэмжвэл монгол бичгийн стандартад эгшиг тусгаарлагчгүй бичих баримтыг санал болгоё. Дахин хэлэхэд Өвөр Монголчуудын бүтээсэн "БагаЦагаан" монгол бичгийн фонтод энэ аргыг тусгасан байдаг.


САНАЛ БОЛГОХ НЬ


Эгшиг тусгаарлагч ашиглахгүй монгол бичгээрээ бичиж хэвшицгээе!

Фонтын дүрэм, нэмэлт, өөрчлөлт, засварууд

хувилбар 2 "улаан үхэр" (11-18-2014)
Засвар
  1. Гадаад үгэнд - Групп гэхийг монгол бичгээр "ГРҮП" гэж бичнэ, Энэ тохиолдолд эхний "Г" үсэг эм үгийн хувилбараар гарах ёстой. Өмнөх хувилбаруудад гурав дахь үсгийн "А","О","У" тохиолдолдлуудад зөв, "Ө","Ү","Э","Е"-ийн тохиолдолд алдаатай дүрсэлж байв. Засагдав.
Бор Шүдлэн хувилбар 1.23 (11-04-2014)
Засвар
  1. Үгийн адагт, "Ү","Ө" үсгийн 2 дугаар хувилбар болох гэдэстэй богино сүүл хувилбар сонгогч нэгийн тусламжтай гарахгүй байсан алдаа засагдав
Эрх Бор Халзан хувилбар 1.22 (10-16-2014)
Засвар
  1. Үгийн дунд, "Г"-н өмнө орох "Д" нь гэдэстэй шилбэ (гэдэс шүд байх ёстой, гадаад үгэнд гэдэстэй шилбэ болно) рүү хувирч байсан алдаа засагдав
Бага Бор Халзан хувилбар 1.21 (10-6-2014)
Засвар
  1. Монгол бичгийн фонтод "ба,бо,бу,фа,фо,фу,па,по,пу,ха,хо,ху,га,го,гу,ка,ко,ку" зэрэг давхар үсгүүдийг тусгай зурлагаар орлуулдаг. Вэб хөтөч дээр эр үгийн дунд орох давхар дусалтай "Г" нь эдгээр зурлагын өмнө буруу дүрслэгдэж байв. Үгийн эр үед (а,о,у-ийн дараа) гийгүүлэгчийн өмнө орох "Г" нь дусалгүй байх ёстой. Алдаа засагдав.
Бор Халзан хувилбар 1.2 (10-04-2014)
Засвар
  1. Гийгүүлэгчээр төгссөн үгийн заахын тийн ялгалын "И" нөхцөл зөв дүрслэгдэнэ
Нэмэлт
  1. "эдл"-ээр эхэлсэн үгсийн "Д" үсгийг шилбэтэй гэдсээр дүрслэнэ.
Шарга Хээр хувилбар 1.1 (07-27-2014)
Засвар
  1. Жишээ нь "ширгаа" (шарга) гэх үгийг эгшиг тусгаарлагчгүй бичихэд "Г" үсгийн давхар дусал илрэхгүй байсан алдааг
  2. Жишээ нь “ангх-аа”(анх) - орхицын өмнөх төгсгөл “Х” буруу дүрслэгдэх алдааг тус тус засварлав
Нэмэлт
  1. Монголын уламжлалт хээнүүд фонтод нэмэгдэв. Алхан хээ болон бусад
Тод Ногоон хувилбар 1.02 (06-30-2014)
Засвар
  1. Төгсгөл “И” -ийн өмнө орох “Й” нь шилбэ болж буруу илэрч байсныг ээтгэр шилбээр дүрслэх. Жишээ: “сайи”(сая)
  2. Үгийн дунд орох “Й” шилбийг ХС1-ээр ээтгэр шилбэээр дүрслэх. Жишээ: сай(FVS1)ихан(саяхан)
Улбар Ягаан хувилбар 1.01 (06-29-2014)
Засвар
  1. “сүбийектив(сүбйектив)” - “Е”-ийн өмнө орох “Й” нь шилбэ болж буруу илэрч байсныг ээтгэр шилбээр дүрслэх.
Нэмэлт дүрмүүд
  1. Үгийн эхэнд "Д" + гийгүүлэгч + эгшиг гэсэн бүтэцтэй байвал "Д" үсэг нь сэнжит шилбэ болох. Жишээ: дружба
  2. "-үд" буюу шилбэтэй “Ү”-ийн дараа орсон төгсгөлийн “Д” сэнжтэй шилбэ болох. Жишээ: роүд
Анхны хувилбар 1.0 (06-23-2014)
Хувилбар сонгогч ашиглахгүй фонтын дүрмээр хувирах дүрмүүд
  1. Эгшиг тусгаарлагч (MVS) ашиглахгүй бичих. Орхиц бичихийн тулд төгсгөлийн “А” буюу “Э” эгшгийг давтан оруулна. Жишээ: хан+аа, баг+аа, буй+NNBSP+жаа.

  2. Эм үгийн дараа бичигдэх "шиг" гэдэг үгийн төгсгөл "Г" нь эм хувилбараар илэрнэ.
  3. Монгол үгэнд орсон зарим үсгийг хувилбар сонгогч (FVS) ашиглахгүй бичих түгээмэл үгс:
    1. "Эд", “дэд" зэрэг үгийн төгсгөл ”Д”-г охор сүүлтэй “Д”-рүү хувирна
    2. “Маяг”, “хаяг”, “жаяг” зэрэг үгийг бичих үед “Й” гийгүүлэгч буюу шилбийг этгэр шилбэ болгоно

Гадаад үгэнд орсон зарим үсгийг хувилбар сонгогч ашиглахгүй бичих:
  1. “Т” гийгүүлэгч дараах тохиолдолд битүү (гэдрэг) “Т” болно. Үүнд:

    1. “Е” эгшгийн өмнө буюу дараа (метр, бартер, хетеро,Етиоп)
    2. Гохтой “З”, “К”, “П”, “Ф”, сэнжтэй “Ц”, дусалтай “Ш” зэрэг гадаад үгэнд ордог гийгүүлэгчийн дараа (ОЗТока, оКТав, аПТамил, оФТагель, соЦТорг, аШТон)
    3. Үгийн эхэнд орсон “С” гийгүүлэгчийн дараа (статус)
    4. Дараалан орсон хоёр "Т" (Оттава);
    5. Гийгүүлэгчийн өмнө (Суматра)
    6. Хоёр гийгүүлэгчийн дунд орох (АсТра)
    7. Хувилбар сонгогч ашигласны дараа (Санта - Сан+FVS+та, Наруто - Нару+FVS+то)
    8. Гадаад үгэнд ордог “h” (сэтэрхий) үсгийн өмнө болон хойно (Атхен, Бахта)
    9. “Е” эгшгийн дараах болон хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн үсэг, түүний дараах нэгээс дээш тооны гийгүүлэгчийн дараа (Пуерто, Инстаграм, камүста , Сепүлтүра г.м.)
    10. Дүрмийн дагуу А, О, У эгшгийн дараа автоматаар гарсан шилбэтэй “Ү” эгшгийн дараа (аүто г.м.)
    11. Дүрмийн дагуу автоматаар бичигдсэн дусалтай “Н” үсгийн дараа (Центавр)
  2. “Н” гийгүүлэгч дараах тохиолдолд дусалтай болно. Үүнд:

    1. Хоёр гийгүүлэгчийн дунд орсон тохиолдолд дусалтай болно (Сарнс)
    2. “Е” эгшгийн дараа (Денвер, цемент, бенз)
    3. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн үсгийн дараа (Арүнта)
  3. Үгийн дунд шилбэтэй “Ү” бичихэд дараах тохиолдолд хувилбар сонгогч ашиглахгүй. Үүнд:

    1. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн шилбэтэй “Ү” эгшгийн дараа (Фэйсбүүк – Фэйсбү+FVS+үк г.м.).
    2. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн “Т” үсгийн дараа (Статус – Стат+FVS+үс г.м.)
    3. “Е” эгшгийн өмнө болон хойно (Еүроп, Сеүл, Венесүел г.м.)
    4. “Е” эгшгийн дараах нэгээс дээш тооны гийгүүлэгчийн дараа (Сепүлтүра)
    5. “h” үсгийн өмнө болон хойно (Нарүhел, Ар г.м.)
    6. Үгийн эхэнд орсон “Т” үсгийн дараа орсон гийгүүлэгчийн хойно (трүба)
    7. А, О, У эгшгийн дараа (аүто, роүд г.м.)
  4. Сэнжтэй шилбэ буюу “Д” гийгүүлэгчийг бичихэд дараах тохиолдолд хувилбар сонгогч ашиглахгүй. Үүнд:

    1. Үгийн эхэнд орсон “Д” гийгүүлэгчийн дараа “Е” эгшиг орсон бол (Дели, демократ, Денвер г.м.)
    2. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн дусалтай “Н” гийгүүлэгчийн дараа (Рембрандт, Анд, Холланд г.м.)
    3. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн үсгийн дараа, үгийн төгсгөлд (Дарүд)
    4. "Е" үсгийн дараа үгийн төгсгөлд (интермед)
  5. Үгийн эхэнд “Г + гийгүүлэгч + А/О/У” гэсэн бүтэцтэй үгийг бичих үед “Г” гийгүүлэгч эм хувилбарт шилжинэ (гвард, Гданьск, глобус, грамм, агшин (гшан) гэх мэт).
  6. Үгийн төгсгөлд орсон “О” дараах тохиолдолд дан гэдэс болж хувирна. Үүнд:

    1. Хувилбар сонгогч ашиглан бичсэн битүү “Т” үсгийн дараа (Сато)
    2. Дүрмийн дагуу автоматаар бичигдсэн битүү “Т” үсгийн дараа (аүто – энэ үгийг бусад тигээр бичихэд гурван удаа хувилбар сонгогч ашиглах бол МонголТолбоор бичихэд огт хувилбар сонгогч ашиглахгүй)
    3. Үгийн төгсгөлд гийгүүлэгчийн дараа (Кино, Кило)

Дараах тохиолдолд хувилбар сонгогч ашиглана
  1. Зөвхөн үгийн дунд болон үгийн төгсгөлд "Г" үсгийн хувилбарт "FVS1","FVS2"-ыг ашиглаж болно. Бусад тохиолдолд зөвхөн "FVS1"-ийг ашиглана.

    1. Цагаан толгойн үсгийн тусгаар, эхэнд, дунд, адагт орох хэлбэрийг дангаар бичих
    2. Зарим тусгай бичлэгтэй үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд орох зарим үсгийн хэлбэрийг өөрчлөх
    3. Хоёр буюу түүнээс дээш үгээс бүтсэн хүний нэр, газар ус болон оноосон нэрийн 2-р үгэнд "Ө", "Ү"-г шилбэтэй гаргах
    4. Гадаад үгэнд орох "Ү", "Н", "Х","Г","Т","Д" зэрэг үсгийн хэлбэрийг солих
    5. Үгийн төгсгөлд орох "Б","С" үсгийг хуучны сударт тэмдэглэх хэлбэрийг

Бусад
  1. “Е” үсгийг “В” үсгээс ялгаж богино хэлбэртэй болгов
  2. Нуруутай дан биргаг "FVS1", нуруутай давхар биргаг "FVS2", нуруутай гурвалсан биргаг "FVS3", тус тус дан бирганы ард оруулж дүрсэлнэ

Монгол бичгийн цагаан толгойн үсгийн зурлагын толийг эндээс харна уу.

Монгол бичгээр бичихэд анхаарах дүрмүүд


Хоёрдугаар үед Ө, О эгшиг ордоггүй


Эртний монгол хэлэнд үгийн нэгдүгээр үеэс хойш Ө, О эгшиг ордоггүй байсан учраас тэрхүү уламжлалаар орчин цагийн монгол хэлний үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орсон О, Ө-г монгол бичигт У, Ү эгшгээр уншиж галигладаг билээ. Жишээ нь: орон - orun, өрөм - őrűm-e, монгол - монггул гэх мэт.

Эх сурвалж: Монгол бичгийн зөв бичихзүйн толь
(Шинээр журамласан толь). 29-р хуудас. УБ, 2012

С, Д гийгүүлэгчийн дараа орох Г үсгийн тухай


Хуучин монгол бичгийн хэлэнд хубисхал, амисхул, удуридхал, худхуху, дасхаху, урусхаху, эгүсхэл, сэдхил гэх зэрэг олон тооны үгсийн -хал, -хул, -ху, -ха, -хэл, -хил дагавраар бичдэг боловч орчин үеийн хэлэнд хувьсгал, амьсгал, удиртгал, хутгах, дасгах, урсгах, үүсгэл, сэтгэл гэх зэргээр уг дагаврыг Г үсгээр бичих болсон ...

Эх сурвалж: Дунд сургуулиудад үзэх
Монголын уйгаржин бичиг. 31-р хуудас. УБ, 1965

Дээр дурдсан баримтыг үндэслэн С, Д гийгүүлэгчийн дараа Г буюу Х үсэг бичих тохиолдолд зөвхөн Х гийгүүлэгчийг сонгож бичнэ үү. Жишээ нь: хубисхал, дасхал, сэдхил, тэдхүлгэ гэх мэт.

Й үсэг эгшгээр амилуулах


“Нохай”, “ой” гэх зэрэг үгийн эцсийн Й-г И үсэг, энэ бол хос эгшиг гэж үздэг явдал эрдэм шинжилгээний бичиг сударт ч буй. Чингэвээс уул үгсийг чинагш үе уртасгахад уг баримт нь илэрдэг юм. Жишээ нь: ой-ойилгаху, гахай-гахайитаху гэхэд А, О-гийн дараа Й гийгүүлэгч байсан нь бүрэн нотлогдож баймуй. Харин орчин үеийн монгол хэлэнд хос эгшиг болсон нь гарцаагүй юм.”

Дүрмийн эх сурвалж: Х. Далхжав. Дунд сургуулиудад үзэх
Монголын уйгаржин бичиг. 27-р хуудас. УБ, 1965

Мөн давхар шилбэ бичих тохиолдолд эхний шилбийг Й гийгүүлэгчээр, үгийн төгсгөлд эгшгийн дараах Й-г мөн адил Й гийгүүлэгчээр бичнэ. Жишээ: сайин, нохай гэх мэт.


И, Й хоёр үсгийн үгийн эцэст ордог хэлбэр нь ижил. Үүнийг хэрхэн мэдмүй хэмээвээс И бол эгшиг үсэг болох тул ямагт гийгүүлэгчийн дараа, харин Й бол гийгүүлэгч үсэг болох тул ямагт эгшгийн дараа бичигддэг. Жишээлбээс: “мори” гэдэг үгийн Р үсгийн дараах хумс бол И, харин “нохай” гэдэг үгийн гуравдугаар шүд бол эгшиг А болох тул түүний дараах хумс бол Й үсэг болмой.


Responsive image

Үгийн эхэнд болон үгийн эхний үеийн шилбэтэй Ү үсгийн дараа, мөн “найма” (найм) гэх зэрэг цөөн тооны үгэнд Й гийгүүлэгчийн дараах И эгшгийг хасаж бичдэг заншилтай. Жишээлбээс: үйлэдбүри, үймэхү, үйлэ, үйсү гэх зэрэг.

Эх сурвалж: Х. Далхжав. Дунд сургуулиудад үзэх
Монголын уйгаржин бичиг. 32-р хуудас. УБ, 1965

Гадаад үгийг О эгшгээр төгсгөх


Хоёрдугаар үеэс хойш О эгшиг ордоггүй гэсэн дээрх дүрэмтэй уялдан гадаад үгийн төгсгөлд гийгүүлэгчийн дараа орсон О эгшиг нь хувилбар сонгогч ашиглах шаардлагагүй дан гэдэс болж хувирч байгааг анхаарна уу. Жишээ нь: кино, кило гэх мэт.

Гадаад үгэнд Е эгшигтэй хослох үсгийн хувирлууд


Гадаад үгэнд “Е” эгшгийн өмнөх болон дараа орсон "Н","Т","Ү" үсэгнүүд, мөн хувилбар сонгогчийн дараа орсон "Т","Ү" үсэгнүүд гадаад үгэнд ордог хэлбэрээр хувирч байгааг анхаарна уу.

Цахим орчинд монгол бичгийн дүрмээ ягштал баримтлан бичиж хэвших нь мэдээллийн орон зайд үүссэн өгөгдлийн сан, бусад мэдээллийн вэб хуудас, блог зэргээс хайлт хийхэд хүндрэлгүй зөв илрэх ач холбогдолтойг онц анхаарах хэрэгтэй.

Анхаар


  •    Word 2007 баримт боловсруулагч дээр зайгүй холбогч тусгай тэмдэгт (ZWJ) нь бүрэн ажилладаггүй дутагдалтай. Иймээс багадаа Word 2010-с хойш хувилбаруудыг ашиглаж эхлэвэл цаашид монгол бичигтэй холбоотой бэрхшээл бага байх болно.
  •    Windows болон Ubuntu орчны Chrome хөтөч, Libre Office (Ubuntu) зэрэгт хувилбар сонгогч (ХС)-г давхар оруулж хэрэглэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, Windows үйлдлийн системийн Word-р бичигдсэн монгол бичгийн текстэд агуулагдаж байгаа хувилбар сонгогчийн ард, уг хувилбар сонгогчийг дахин оруулж өгнө гэсэн үг. Windows Word дээр дан хувилбар сонгогч ажиллаж байгааг одоогоор анхаарах хэрэгтэй. Windows Үйлдлийн системийн Chrome хөтөч 37-р хувилбараас хойш монгол бичгийн хувилбар сонгогчуудыг давхар оруулж зөв дүрсэлдэг байсан алдаа засагдсан байгаа.

Фонтын форматын тухай,
хаана хэзээ хэрэглэх вэ?


  • ТTF - (True Type Format) өргөтгөлтэй фонтыг вэб хуудасны баримт боловруулахад тохиромжтой, хэвлэмэл материалд дутагдалтай тал нэлээд бий. WOFF фонттой хавсаргаж вэб хуудсанд ашиглана.

  • ОTF - (Open Type Format) өргөтгөлтэй фонтыг баримт боловсруулах, сонин, сэтгүүл, хэвлэмэл материал боловсруулахад өргөн хэрэглэнэ. OTF фонт нь сүүлийн үеийн шинэ фонтын технологийг агуулсан байдаг учраас TTF фонтоос олон давуу талтай. Жишээ нь: Word2010-аас хойш хувилбар дээр тексийг "Bold" руу хувиргаж турш.

  • WOFF - (Web Open Font Format) өргөтгөлтэй фонтыг вэб хөтөч дээр онлайн баримт мэдээлэл гаргахад тохиромжтой, файлын хэмжээ нь OTF төрлийн фонтоос 40 хувь бага зай эзэлдэг. Интернэтийн агуулгын 90 хувьд нь энэ фонт форматыг ашиглаж байна.

Фонт татах

Фонт хөгжүүлэгчид



Фонтын программ хангамж,
технологийн шийдэл

Фонтын гадаад үгийн дүрэм боловсруулах,
шалгалт, алдаа, зарлалт



Монгол бичгийн фонт хөгжүүлэх шалтгаан.

Монгол бичгийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, цахим орчинд монгол бичгийн агуулга боловсруулахад юун түрүүнд бичихэд хялбар монгол хэлний үгийн санг алдаагүй төгс төгөлдөр бичиж чаддаг дүрэмтэй монгол бичгийн фонт (МБФ) зайлшгүй хэрэгтэйг хэн бүхэн ойлгож байгаа. "Уяаны үзүүр" эндээс эхтэй. Монгол бичгээ дэлгэрүүлэхийг хүсдэг хүн бүхэн ганц л зүйлийг хүсдэг, түүний хариу эзгүй хээр хашгирахтай адил. Ер нь МБФ зохиож түүнийг сайжруулж явах нь хэний үүрэг вэ? Үүнд хэн ч хариулаагүй, хариулах ч албагүй юм шиг. Хэрэглэгчид МБФ хөгжүүлэгчээс дараагийн сайжруулсан хувилбарыг тэсэн ядан "бэтгэртэл" хүлээсээр суудаг. Тэд монгол бичгээр баримт боловсруулах гэж яаж хөглөж, аргалж, хакдаж, алдааг нь зураг боловсруулагчаар янзалдаг гэвээс нэн өрөвдөм. Монгол бичиг олон зуун жил Монголын төрийн бичиг байсан шүү гэхээс хэн нэгний өмнөөс санаа зовмоор.

Гарц

Эрдэнэчимэг тэргүүтэй багийн боловсруулсан монгол бичгийн "Mongolian Script" фонтын дүрэм дээр суурилсан хэд хэдэн фонт бий. "Mongolian Script" фонтын эрх "Болор Софт" компани руу шилжсэн. Тэд ашгийн төлөө ажиллах учир фонтын хөгжүүлэлт дээр ашиггүй хөрөнгө хаяж ажиллах албатай ч юм уу. Тэднээс МБФ-оо сайжруулаач ээ гэж шаардах ёстой ч юм уу гэх мэт олон зүйлд тархиа гашилган бодсоны эцэст бид өөрсдөө МБФ-оо хөгжүүлэх, гэхдээ хэнээс хэнээс...
...хамтран ажиллах хүсэлтийг минь Батжавхаа дуртай хүлээн авав. Бид бөмбөрцгийн 2 талд амьдардаг бие биенээ танихгүй ч, элдэв нөхцөл, тохиролцоо ярилгүйгээр шууд ажилдаа орсноос хойш 4 сар хэдийн өнгөрчээ. Батжавхаа одоогоор хэрэглэгдэж байгаа бүх МБФ-ын алдаа дутагдал, давуу чанарыг нэвт сайн мэддэг, цаашлаад монгол бичгээр гадаад үг бичихэд онцгой анхаарч дүрмүүдийг боловсруулсан юм.

Монгол бичгийн ирээдүй

МБФ-ыг стандартын дагуу зөв хөгжүүлбээс аливаа вэб апликэшн, вэб хуудсанд жаваскрипт, программын хэл, нэмэлт залгуур ашиглалгүй дүрслэл болон агуулгыг алдаагүй боловсруулах, монгол бичгээр блог, тэмдэглэл хөтлөх, мэдээллийн сан бүрдүүлэх, түүнд хайлт боловсруулалт хийхэд саадгүй боломж бүрдэх юм. Монгол бичгээс кирил рүү, мөн урвуугаар алдаагүй нягт хөрвүүлэг хийх, эндээс монгол бичгийн дүрмийн логикийг ашиглан цахим орчуулга хийвээс илүү төгөлдөр болох юм "уул нь". HTML5, CSS-н технологид тулгуурласан вэб программ хангамжийн (WebApplication) эрин үе нөмөрч байгааг анзаарч түүнд тулгуурлан МБФ-ыг хөгжүүлэх ёстой. Энэ бүхнийг дан ганц сайн дурын хөгжүүлэгчдэд даатгана гэвэл төр засгийн алсын хараагүй бодлого болж, монгол бичигтэй холбоотой хууль гаргаж хэрэгжүүлэхийн үр шим үгүй болох байх шүү!.

Цаашид ямар бодлого баримтлалтай байх ёстой вэ? Монгол бичгийг цахимжуулахад ахин 99 хувийн нүсэр их ажил хүлээж байна, хэрэв хүсвэл шүү. Бид технологийн зуунд амьдарч байгаа юмсан.

Хэдүүл жаахан мөрөөдвөл, Ямар мөнгө төлөх биш

Ирээдүйд сурагчийн ширээн дээр монгол бичгээр бичиж байхад эгшиг тусгаарлагч, төддүгээр хувилбар сонгогч ашиглаж бичнэ гэсэн дүрэм заахгүйгээр бичүүлэхийг хүсэж байна. Гар утас, таблет, компьютерт монгол бичгээр түвэггүй уншиж бичдэг, оуюнтнууд нь монгол бичгийн гар бичмэлээ текст рүү хөрвүүлдэг, хуучны судар ном бичиг олдворуудыг тоон хэлбэрт хөрвүүлээд ГанжуурВикигээс хайлт хийгээд уламжлалт соёлоо мэдчихдэг байвал. Мэдээж шууд орчуулга төвөггүй хийгдэнэ, ярианы агуулгыг шууд ойлгон интернэтээс хайлт хийгээд эргүүлэн монгол бичгийн техтээр үр дүнг харуулна, Хэн нэгний монгол бичгээр бичсэн блог кирилээр ч тэр англиар ч тэр дуртай хэлээрээ уншиж болно.

Эцэст нь

Монгол бичгийг төрийн хэлтэй зэрэгцээд хэрэглэхэд садаа болох зүйл огт үгүй. Харин ч хос бичгийн давуу талтай болно, гайхуулна, дезайны чиг хандлага хөгжилд их нэмэртэй, монгол хүний ахуйд анги сайхан зохицдог бөлгөө. Зарим гэж ихэнх хүмүүс энэ талд их буруу ойлголттой, тэдний садаа болох юм шиг "ухуулга"-г хангалттай л сонслоо. Тэр хүмүүс монгол бичгээ хэрэглэх алба үгүй л дээ. Харин хэзээ нэгэн цагт тэд өөрсдөө монгол бичгээ мэддэггүй байдлаасаа ичих болно. Тээр тэртээ 13-р зуунд дэлхийн бодлогыг энэхүү бичгээр тунхаглаж байсан юм. Бахархах ёстой зүйлийн нэг.
"Монгол хэлний тухай хуулийн төсөл"-д байгаа "мөрөөдлийн" сайхан заалтуудад бидний хөгжүүлсэн монгол бичгийн фонт тус болох байх хэмээн итгэнэ. Энэ хуулийн ачаар монгол бичгийн хөгжил багагүй тод гэрэлтэж эхлэх аядам, хаа нэгтээгээс салхи сэвэлзэн галын дөлийг сэвэх вий. Анхаарал тавьсанд баярлалаа.

Хэлэлцүүлэг


Хажуугийн Нэвтрэх сонголтоор орж
Facebook, Twitter, Google хаягаараа санал сэтгэгдлээ үлдээнэ үү!

comments powered by Disqus